2020/11/27 18:06

بىلدۈرگۈ:

ۋەتەندىكى تور بېكەتلەردىن ماتېرياللارنى ئەينەن يۆتكەۋاتىمىز، ئاتالغۇلار بىزگە ۋەكىللىك قىلمايدۇ. يوقىلىش ئالدىدا تۇرغان ھۆججەت، يازمىلارنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، سىزمۇ ماقالە-ئەسەر يوللاڭ.


تارىختىكى بۈگۈن « 22 - دېكابىر » :

يوللىغۇچى: سايرام ئوغلانى, 2019/12/22 13:23

ئالدىنقى تېما - كېيىنكى تېما

سايرام ئوغلانى






تارىختىكى بۈگۈن ( 22 ـ دېكابىر) :

880 - يىلى تاڭ سۇلالىسىنىڭ شەرقىي پايتەختى لوياڭ قوزغىلاڭچىلارنىڭ كاتتىۋېشى خۇاڭ چاۋنىڭ قولىغا ئۆتكەن . تاڭ سۇلالىسى شۇنىڭدىن كېيىن نامدىلا مەۋجۇت بولغان .

950 - يىلى داڭلىق ئالىم ئەبۇ نەسىر فارابى دەمەشىقتە قەستكە ئۇچراپ قازا قىلغان . ( يەنە بەزى مەنبەلەردە 31 - دېكابىر ۋاپات بولغان دەپ ئېلىنماقتا ) . 12 - دېكابىر ب د ت 2020 - يىلنى « فارابى يىلى » قىلىپ بېكىتكەن .

1183 - يىلى 2 - ئوغۇل چاغاتايخان تۇغۇلغان .
1226 - يىلدىن باشلاپ خان بولۇپ ، 1242 - يىلى 1 - ئىيۇل ئۆلگىچە ھۆكۈمدار بولغان .

1603 ـ يىلى ئوسمانلى سۇلتانى 3 ـ مۇھەممەد ۋاپات بولغان.

1769 - يىلى مانجۇر - بېرما ئۇرۇشى سۈلھى بىلەن ئاخىرلاشقان .

1790 - يىلى ئوسمانىلارنىڭ شىمالىي كاۋكاز رايونىدىكى ئىسمائىل قەلئەسى ئورۇسلارنىڭ گېنىرالى ئالېكساندىر سۇۋۇرۇپنىڭ چاررۇسىيە ئەسكەرلىرى تەرىپىدىن ئىشغال قىلىنغان .

1914 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر چاررۇسىيە ۋە ئوسمان ئىمپىرىيسى ئوتتۇرىسىدا ھازىرقى ئەرمەنىيەدە مەشھۇر «سارى قامىش ئۇرۇشى»باشلانغان.
(كىيىم ـ كېچەك ۋە قورال ـ ياراقنىڭ قىسلىقى،
قاتتىق سوغۇق سەۋەپلىك 80 مىڭ كىشىلىك ئوسمانلى ئارمىيىسى ئېچىنىشلىق ھالەتتە توڭلاپ ئۆلۈپ كەتكەن. بۇلاردىن ئەسىرگە چۈشكەنلەردىن بىرى كېيىنچە داڭلىق شېۋىت مېسسىئونېرى ھۆيجىر بىلەن بىللە قەشقەرگە دىن  تارقاتقىلى كەلگەن،ھەمدە ئىنجىلنى تۇنجى قېتىم ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلغانىدى).

1917 - يىلى بولشېۋىكلار گېرمانلار بىلەن تىنچلىق كېلىشىمى سۆھبىتىنى باشلىغان .
ئەسلىدە چاررۇسىيە بىلەن گېرمانىيە رەقىپ دۆلەتلەر بولۇپ ، بولشېۋىكلار ھاكىمىيەتنى تارتىۋالغانىدىن كېيىن ، گېرمانلار بىلەن ئۇرۇش توختىتىشنى قارار قىلغان . نەتىجىدە پولشانى گېرمانلارغا بېرىۋېتىش بەدىلىگە 1 - دۇنيا ئۇرۇشىدىن ئۇتۇقلۇق چېكىنىپ چىققان .

1929 ـ يىلى لوندوندا ئەنگلىيە ۋە ھىندىستان ۋەكىللىرى ئوتتۇرىسىدا يۇمىلاق ئۈستەل يىغىنى ئېچىلغان.

1938 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر توكيو«يىراق شەرقتە تېنچلىقنىڭ ئەمەلگە ئېشىشى قۇياش ئىمپىرىيسى(ياپونىيە)نىڭ كۈچلۈك بولۇشىغا باغلىق »ئىكەنلىكىنى تەكىتلەپ،ياپون ـ خىتتاي ئۇرۇشىنىڭ خېلى سوزۇلىدىغانلىقىدىن
شەپە بەرگەن.(1868 ـ يىلدىن باشلاپ مېيجى ئىسلاھاتى قوزغىغان ياپونىيە 30 يىلغا يەتمىگەن قىسقا ۋاقىت ئىچىدە ئاسىيادىكى كۈچلۈك دۆلەتكە ئايلاندى.نەتىجىدە ياپونىيە
1895 ـ يىلى ئاسىيادىكى كۈچلۈك دۆلەت مەنچىڭ دېڭىز فلوتىنى يوقىتىپ،مانجۇرىيە ۋە
كورىيەگە كۆز تىكىۋاتقاندا،ئەڭ خەتەرلىك رەقىبى چاررۇسىيە بىلەن تىركىشىپ قالدى.
ئاقىۋەت 1904 ـ يىلى ياپونلار چاررۇسىيە تېنچ ئوكيان فلوتىنى قاتتىق مەغلۇپ قىلغان. قاتتىق غەزەپلەنگەن رۇسىيە غەرپتىكى بالتىق دېڭىز فلوتىنى ئەۋەتىدۇ.ياپونلار بۇنى بىلىۋېلىپ،بىر يىلچە يول يۈرۈپ،ھېرىپ كەتكەن رۇسىيە فلوتىغا تۇيۇقسىز ھۇجۇم قىلىپ،بۇ فلوتنىمۇ ۋەيران قىلىۋېتىدۇ.نەتىجىدە رۇسىيەدە كەڭ كۆلەمدە نامايىش چىقىپ،چارپادىشاھ خەلققە
كۆپ ھوقۇقلارنى بېرىدۇ.ياپونىيە بولسا 1910ـ كورىيەنى ئىشغال قىلىپ،مانجۇلارنى قوغلاپ چىقىرىدۇ.ئارىدىن ساق 21 يىل ئۆتۈپ،ياپونىيە كانتون ئارمىيىسى 1931 ـ يىلى 18ـ سېنتەبىر كورىيە ئارقىلىق مانجۇرىيەگە ھۇجۇم قىلىپ،1932 ـ يىلى ئاخىرقى مانجۇ شاھى پۇيىنى مانجۇرىيەگە پادىشاھ قىلىدۇ. 1937 ـ يىلى 7 ـ ئىيۇل ياپونىيە سەددىچىندىن كىرىپ،خىتتايغا ئومۇميۈزلۈك ھۇجۇم قىلغانىدى.بۇ چاغدا گېرمانىيە چېخنى ئىشغال قىلىپ،2 ـ دۇنيا ئۇرۇشى ياۋروپادا باشلىنىپ كەتكەنىدى. توكيو دەل مۇشۇنداق ھالقىلىق پەيتتە بايانات ئېلان قىلىپ خىتتاينى ئىمپىرىيە زېمىنىگە قوشۇش ئىرادىسىنى نامايەن قىلغان).

1940 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر گېرمانىيە ئارمىيىسى ئەنگلىيەنىڭ مانچىستىر شەھىرىنى بومباردىمان قىلغان.

1948 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر ئەرەپ قوشۇنلىرى ۋە ئىسرائىلىيە ئارىسىدا يېڭى بىر قېتىملىق مەيدان ئۇرۇشى بولغان. ( يەھۇدىلار 1948 ـ يىلى 14 ـ ماي ئىسرائىلىيە دۆلىتىنى قۇرۇپ، ئەتىسىدىن باشلاپ،1 ـ قېتىملىق ئوتتۇرا شەرق ئۇرۇشى باشلانغانىدى).

1956 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر ئەنگلىيە ـ فرانسىيە بىرلەشمە ئارمىيسى مىسىرنىڭ شىمالىدىكى بور سەئىد شەھىرىدىن چېكىنگەن.(1956 ـ يىلى يازدا ناسىر سۇۋەيش قانىلىنى دۆلەت ئىلكىگە ئۆتكۈزۈۋالغانلىقىنى جاكارلىدى.نەتىجىدە قانالنىڭ ئاساسلىق پايچەكلىرى بولغان ئەنگلىيە بىلەن فرانسىيە ئىسرائىلىيە بىلەن بىرلىكتە مىسىرغا ھۇجۇم قىلىپ،2 ـ قېتىملىق ئوتتۇرا شەرق ئۇرۇشىنى قوزغىغانىدى.ئاخىرى ئامېرىكا ۋە سوۋېتنىڭ بېسىمىدا 3 دۆلەت مىسىردىن شەرتسىز چېكىنىپ چىققانىدى . ئامېرىكىنىڭ ئورنى شۇنىڭدىن كېيىن ئاشتى . ئەنگلىيە بىلەن فرانسىيەنىڭ ئورنى كۈنسىرى تۆۋەنلىدى ).

1963 ـ يىلى 22ـ دېكابىر سىپرۇس ئارىلىدا تۈركلەر بىلەن يۇنانلىقلار ئارىسىدا ئاساسىي قانۇن سەۋەپلىك ئېغىر توقۇنۇش پارتلىغان.
(سىپرۇسنى ئوسمانلىلار 1571 ـ يىلى ئىشغال قىلغانىدى.1877ـ يىلىدىكى رۇس - ئوسمانلى ئۇرۇشىدا ئەنگلىيە سىپرۇسنى 100 يىللىق ئىجارىگە ئېلىش بەدىلىگە ئوسمانلىنى قوللىغان.1962 ـ يىلى ئەنگلىيە سىپرۇستىن چىقىپ كەتكەن.ئاندىن كېيىنكى 10 يىلدا ئارالدىكى 2 مىللەت ئارىسىدا توختىماي مىللىي توقۇنۇش يۈز بېرىپ تۇرغان.ئاخىرى 1974 - يىلى 22 ـ ئىيۇل تۈركىيە ئارالغا ئەسكەر چىقىرىپ،ئارالنىڭ شىمالىدا تۈركلەرگە شىمالىي قىبرىس تۈرك جۇمھۇرىيىتى قۇرۇپ بەرگەنىدى).

1964 ـ يىلى سۈرىيە نېفىت سانائىتىنى دۆلەت ئىلكىگە ئۆتكۈزۈۋالغان.

1965 - يىلى ب د ت ئىرقىي كەمسىتىشنى چەكلىگەن .

1966 ـ يىلى سوۋېت ئىتتىپاقى ئايغا ئالەم كېمىسى قويۇپ بەرگەن.

1968 - يىلى خىتاي خەلق گېزىتى ماۋنىڭ « زىيالىي ياشلار ئاساسىي قاتلامغا چۈشۈپ ، نامراتچىلىقتا ياشاشنى ئۆگىنىشى كېرەك » دېگەن سەپسەتىسىنى بېسىپ تارقاتقان .

1978 - يىلى باندىتلارنىڭ 11 - نۆۋەتلىك 3 - ئومۇمىي يىغىنى ئېچىلغان . بۇ يىغىندا دېڭ ماۋنىڭ ئىقتىسادىي ئىسلاھات قارىشىنىلا داۋام قىلىدىغانلىقىنى جاكارلىغان . شۇنىڭ بىلەن 1949 - يىلدىن تاكى 1978 - يىلىغىچە قاتتىق ئېزىلگەن خەلقىمىزگە 1980 - يىلدىن 1990 - يىلغىچە ئون يىل تىنىۋېلىش پۇرسىتى كەلگەن .

1989 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر شەرقىي گېرمانىيە پۇقرالىرى بېرلىن تېمىنىڭ براندىنبۇرگ دەرۋازىسىدىن بۆسۈپ،غەربىي گېرمانىيە تەرەپكە سەلدەك ئاققان.

1989 - يىلى رومېنىيەدە كومپارتىيە غۇلاپ چۈشۈپ ، باش سېكرىتار نىكولاي چاۋچېسكو ۋە خوتۇنى دۆلەتتىن قېچىپ كەتكەن. .

1990 ـ يىلى پارس قولتۇقى ئەرەپ دۆلەتلىرى
قاتار پايتەختى دوھادا سادامنىڭ كۇۋەيتنى يۇتۇۋالغانلىق سەۋەپلىك جىددىي يىغىن ئاچقان.(سادام شۇ يىلى ئاۋغۇستتا 10 سائەت ئىچىدىلا كۇۋەيتنى ئىراققا قوشۇۋالغانىدى).

2001 ـ يىلى تالىبان قوغلاپ چىقىرىلغاندىن كېيىن،كارزايى ھۆكۈمىتى ئىش باشلىغان.

2004ـ يىلى سەئۇدى «كازاپى ھۆكۈمىتى ۋەلىئەھدى ئابدۇللانى قەستلىمەكچى» دەپ گەپ تېپىپ،لىۋىيەدىكى ئەلچىسىنى قايتۇرۇپ كېتىپ،لىۋىيە ئەلچىسىنى چىقىپ كېتىشكە مەجبۇرلىغان.

2016 ـ يىلى 22 ـ دېكابىر داڭلىق دىنىي ئالىم ئابلىكىمخان مەخسۇم ھاجى ئىستانبۇلدا 54 يېشىدا سىرلىق ۋە تۇيۇقسىز ۋاپات بولۇپ كەتكەن.

2019 - يىلى خوڭكوڭ خەلقى ئۇيغۇر خەلقى ئۈچۈن زور نامايىش
قىلغان . ئەمما باندىتلار ئالاقزادە بولۇپ قاتتىق باستۇرغان .

2019 - يىلى ئامېرىكا ئۇيغۇرلىرىمۇ كەڭ كۆلەمدە باندىتلارنىڭ ئىرقىي قىرغىنچىلىقىغا قارشى ، ھەمدە خوڭكوڭ خەلقىنى قوللاپ ، خىتايغا قارشى نارازىلىق نامايىشى قىلغان .

2019 - يىلى 22  - دېكابىر         يەكشەنبە