2020/06/04 22:57

بىلدۈرگۈ:

ۋەتەندىكى تور بېكەتلەردىن ماتېرياللارنى ئەينەن يۆتكەۋاتىمىز، ئاتالغۇلار بىزگە ۋەكىللىك قىلمايدۇ. يوقىلىش ئالدىدا تۇرغان ھۆججەت، يازمىلارنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، سىزمۇ ماقالە-ئەسەر يوللاڭ.


ПЕРЕТРАНСЛИРОВАЛ КАК ЕСТЬ

يوللىغۇچى: سايرام ئوغلانى, 2020/01/11 08:40

ئالدىنقى تېما - كېيىنكى تېما

سايرام ئوغلانى


ПЕРЕТРАНСЛИРОВАЛ КАК ЕСТЬ.

Тунҗи сәлтәнәтлик туран һөкүмдари вә дуня тарихидики тунҗи аял падишаһ тумарс

Тумарс вә  Кәйхусрав һәққидә чүшәнчә :

Һәр икки тәрәпниң әҗдади һәққидә :

Алп : йигит , җәсур , қәһриман мәнисидә.
Урушта әң батур йигитләр ( алп ) дейилиду.
Туңа : пилни йәңгүчи күчтүңгүр шир . Парсчә исми афрасияп , юқириқи мәниләр шу .
Тумарс ( томерис ) : полат - төмүрдәк қаттиқ вә сунмас . Парсчә ( батур ) мәнисидә .   ( дивандин ) .

Бүйүк қаған Алп Әртуңахан :

Мәрһум әҗдадимиз вә қағанимиз , истидатлиқ туран - иран , чин вә бабилниң һөкүмрани мәрһум алп әртуңа қаған , тәхминән миладидин бурунқи 690 - йиллири туғулған . 653 - йили иранни туран билән бирләштүргән . 652 - йили туран қағани болған . Иран вә ғәрбий асияға 28 йил һөкүмран болған . Миладидин бурунқи 625 - йили нәвриси , йәни қизи қаз хатун билән иран шаһзадиси сиявуштин туғулған шалғут нәвриси кәйхусрав 1 тәрипидин зәһәрлинип қаза қилған . Бу дәһшәтлик суйқәст бүгүнки күнимиздин сақ 2644 йил илгири йүз бәргән .  Бу җәрянда характери мушу вәқәгә охшап кетидиған талай вәқәләр тәкрарлинип кәлди. Әмма биз тарихимизни билмигәчкә, ибрәт алалмай 21 - әсиргә аран киргән киргән вақитта милләт сүпитидә қәстлиниш пилани башлинип кәтти .
« өтмүши ғува болғанларниң нуранә кәлгүси болуши мумкин әмәс . Йәни , өтмүши ғува болған җайларда нуранә келәчәк болмайду ».

« көк бөрә өз тарихини өзи язмиғучә , қизил әҗдәрһаниң һекайисини аңлашқа мәҗбур болиду».

« көк бөрә билән қизил әҗдәрһа мәңгү биллә яшиялмайду . Бири әркин вә азадә муһитта яшиса, йәнә бири түгүлүп йетип өзини бағлап яшайду».   Көк әрваһ тәминлигән  .
2019 - йили 1 - өктәбир   һақарәтлик сәйшәнбә .    Сайрам оғлани .

Иран шаһи кәйхусрав 2 :

Ахманилар җәмәтидин келип чиққан иран һөкүмдари кәйхусрав 2 әслидә миладидин бурунқи 584 - йили өлгән иран һөкүмдари кәйхусрав 1 ниң қиз тәрәп әвриси иди .
( миладидин бурунқи 624 - йили һилигәр иран шаһи кәйхусрав 1 ( 642 - 584 ) бовиси туран қағани алп әртуңа хақан ( әпрасияп
М . Б 690 - м . Б 624 ) ни зияпәткә чақирип , дөләт әрканлири билән қошуп зәһәрләп өлтүрүвәткән . ( бу шалғут шаһ сиявуш билән қаз хатундин туғулғаниди ).
( кәйхусрав 1 ана тәрәп бовиси алп әртуңани миладидин бурунқи 624 - йили 17 - өктәбир зияпәттә зәһәрләп өлтүрүвәткән.  Униң оғли астаг қизини ахманилар беги камбиз 1 гә ятлиқ қилған . Улардин мушу кәйхусрав 2 туғулған ) . У 559 - йили бовиси астагқа қарши исян көтүрүп , 550 - йили уни ағдуруп , ахманилар сулалисини қурған . У нәччә йил қаттиқ уруш тәййарлиқи қилип , туранға атланған.

Кәйхусрав вә тумарс арисидики җәңләр:

Миладидин бурунқи546-йили туран земиниға бесип киргән иран падишаһи кәйхисрав2 туран ләшкәрлириниң шиддәтлик зәрбә бериши билән мәғлуп болуп чекиниду. Туран ләшкәрлири җәңдә ғәлибә қилип таҗавузчиларни туран земинидин қоғлап чиқарған болсиму, еғир яриланған баш қомандани тәртиваруни көтүрүп қайтиду. Тәртиваруниң яриси барғансери еғирлишип өз қараргаһида җан үзиду.
Кәйхусрав 2 бу мәғлубийәттин кейин туранға қайта таҗавуз қилишқа җүрәт қилалмайду . У миладидин бурунқи 539 - йили 17 - өктәбир ахманилар шаһи кәйхисрав 2 бабилни ишғал қилип , 50 йилдин бери қуллуқта туруватқан йәһуди хәлқини ана вәтинигә йолға селип қойған. ( мәзкур йәһудилар пәйғәмбирини қәстләп өлтүргәндин кейин , 587 - йили бабилон шаһи бохтунассар ( набуқун ашур) тәрипидин пәләстиндин бабилға әкитилгән. 2017 - йили исраилийә бу киши билән доллар трампни тарихий характерлиқ тәңгигә бесип чиқарди . бизму дост билән дүшмәнни мушундақ унутмаслиқимиз керәк). 559 - йилдин бери « персийә шаһи », 549 - йилдин бери « мидийә шаһи » , 547 - йилдин бери 
« лидийә шаһи » дәп шөһрәт тапқан бу ачкөз иран шаһи 546 - йили ечинишлиқ мәғлуп болуп , турандин қоғланғандин кейин нәччә қетим қайта бесип киришкә урунупму қорал күчи билән туранни бойсундуралмиған.
Йилларчә таҗавузчилиқ уруши қозғап туран зиминигә еришәлмигән кәйхисрав ахири һелә-микир йолиға кириду, тәртиваруниң аяли тумарисқа өйлүнүш тәлипи қоюп, совға саламлар билән әлчи әвәтиду.кәйхисравниң бу һилисигә қаттиқ ғәзәпләнгән тумарис униң тәлипини кәскин рәт қилиду вә җәңгә тәййарлиқ қилиду. Бирақ һелигәр кәйхисрав  гүзәл қизлар вә һарақ-шараб тозиқи қуруп тумарисниң бирдинбир оғли сипаргапирис сәркәрдилири билән йәп , ичишип көңүл ечишиватқанда туюқсиз һуҗум қилип әсиргә еливалиду, бу арқилиқ тумарисқа бесим ишлитип мәқсәткә йәтмәкчи болиду.
Тумарс әлчиләр арқилиқ кәйхисравға:‹‹әй һийлигәр алдамчи,қанхор,залим падишаһ кәйхисрав...қилған ишлириң билән махтанмайла қой.сән мениң оғлумни җәң билән йәңгиниң йоқ,у сини йеңип ғәлибини тәбрикләп бәзмә қиливатқанда һийлә-микир ишлитип туюқсиз тутқун қилдиң. Әмди миниң мәслиһәтимгә кир,өз маканиңға зиян-зәхмәтсиз кетәй десәң оғлумни қайтуруп бәр!чүнки мән қан түкүшни халимаймән! әгәр унимисаң массагит,сакларниң тәңриси күнтәңри нами билән қәсәмки , мән сәндәк ачкөз юһани қан билән суғуримән!!!›› дәйду. Кәйхисрав ,- тумарис ханиш қилишимға қошулмиса, туран земинини ишғал қилип, хәлқини өзүмгә қул қилимән,- дәп көрәңләйду. Кәйхисравниң ләшкирий күчи селиштурғусиз дәриҗидә көп вә күчлүк иди.тумарис өзини көзгә илмиған ,миллитиниң һөрлүкигә , вәтининиң мустәқиллиқиға қәст қилған бу таҗавузчи қанхорға қарши уруш қилишни қарар қилиду.
Миладидин бурунқи 529 - йили 17 - өктәбир иран ахманилар ( м . Б 550 - м . Б 330 ) импирийисиниң қурғучиси кәйхусрав 2 ( 559 - 529 ) зор һәрбий күч билән аму дәрясидин өтүп туранни қанға бойиғандин кейин , ноябирниң ахирлири сир дәря бойиға йетип келиду . тумарс мәликә униңға я туранлиқлар қарши қирғаққа өтүп уруш қилиш , я иранлиқлар сир дәрядин өтүп уруш қилиш , қарши тәрәп үч күнлүк йирақлиққичә чекиниш тәклипини бериду . Мәғрур кәйхусрав дәрядин өтүшни өзи таллайду . Декабирниң дәсләпки күни дәһшәтлик уруш башлиниду . 4 - декабир декабирда тумарс хатун қолида өлтүрүлиду . 
Туранлиқлар батурларчә урушуп,шунчә күчлүк дүшмән үстидин ғалиб келиду . Мәликә тумарс кәйхисравниң каллисини елип, қанға толдурулған тулумға патуруп қәһри билән:‹‹башқиларниң әл юртиға зораванлиқ билән таҗавуз қилип бастуруп киргәнләрниң җазаси мана мушундақ болиду!››дәйду. 

Тасадипийлиқму яки қәстәнликму   !??

1878 - йили 15 - март ризахан пәһливи мазандаранда туғулған . Кейинчә һәрбийлик мәнсипи үзлүксиз өсүп , 1923 - йили 28 - өктәбирдин 1925 - йили 1 - ноябирғичә қачар ханлиқиниң баш вәзири болған . Андин шу йили 12 - декабир әһмәд шаһ қачарни ағдуруп , 15 - декабирдин 1941 - йили 16 - сентәбир черчил билән ситалин қолида ағдурулғичә иранда сәлтәнәт сүргән .
Икки җаһангир 25 - авғуст туюқсиз бесип кирип , уни ағдурғаниди . Шу қетимлиқ һәрбий өзгириштә тутқун қилинип җәнубий африқиға сүргүн қилинған , 1926 - йили 24 - април таҗ кийгән бу сәлтәнәтлик шаһ йирақ африқида 1944 - йили 26 - июл 66 йешида қаза қилди . униң оғлиму 61 йешида йирақ қаһирәдә 1980 - йили 27 - июл қаза қилди . Шуңа әмәл - мәнсәп вә қуруқ нам - шөһрәт қоғлишиватқан надан уйғурлар бу ата - балидин ибрәт алсун !

1919 - йили 26 - өктәбир иран шаһи муһәммәд ризахан пәһливи туғулған. Униң дадиси 1925 - йили персийәни түркләрдин тартивелип, намини иранға өзгәрткән.1967 - йили 26 - өктәбир шаһиншаһ болған.

1980 - йили 27 - июл: ахирқи иран шаһи муһәммәд риза пәһливи мисирда қаза қилған. У 1919 - 26 - өктәбир туғулуп, 1941 - 16 - сентәбир шаһ болуп, 1967 - йили 26 - өктәбир шаһиншаһ болған . 1979 - 16 - январ қачқан. Ахирқи бир йил харлиқта яшап тәнһалиқ дәрдидә дәрт ютуп өлгән . Шундақ қилип теһранда туғулған падишаһ қаһирәдә өлүп , шу йәргә дәпнә қилинған.

1925 - йили 25 - май риза паша таҗ кийип, қачарларни ағдуруп, пәһливи ханлиқини қурған. Шуниң билән 921 - йили қараханилар хурасанни тинҗитқандин бери, сақ миң йил бизниң болған иран қолдин кәтти ***. Қараханилар билән саманиларниң йеқинчилиқи күчийиши билән әслидики саманиларда вәзипә өтәватқан түрк ( уйғур ) ларниң инавити вә мәнсипи техиму өсүп сани көпәйди . Тинҗимас хурасан вә иранни шаһ исмаил 905 - йилдин башлапла түркләрниң һәрбий күчи арқилиқ идарә қилип кәлгәниди . Шуниңдин башлап түркләр иранниң йеқинқи миң йилдики һөкүмранлириға айлинип қалди.
962 - йили оғузлар қараханиларға бәйәт қилғанда алптекин хурасанни башқурди. 977 - йили қараханиларниң өгәй балиси субуқ текин иранни башқурди. Оғли мәһмуд ғәзнәви кейинчә пүтүн иранни сориди.
1028 - йили йүсүп қадирхан қоюп бәргән ака - ука салҗуқлар 1040- йили иранни алғандин кейин, таки 1194 -йилғичә әвладлири идарә қилди. 1212 -йили қараханиларниң мәликиси түркан хатундин туғулған харәзмшаһ султан муһәммәд иранни алди. 1236 - йили идиқут уйғур ханлиқиниң сәрхил  қошуни өгәдәйхан қошуниға йол башлап , иранни алди. 
Илханилар мунқәрз болғандин кейин , һазирқи түркийәни уйғур султан алаиддин әратна алди . иранни әмир төмүр қолиға алди . Төмүриләрдин шайбанихан алди. Униңдин түрк шаһ исмаил алди.униңдин афшарлар алди. Униңдин қачарлар алди. Юқириқиларниң һәммиси әслидә бизниң туранлиқ бир җәмәт қериндашлар иди. Әң ахирида мушу парс адаш әнгилийиниң ярдимидә қачарларни ағдуруп , ирандики ахирқи миң йиллиқ сәлтәнитимизгә түптин хатимә бәрди .

1971 - йили өктәбирдә ризахан пәһливи ахманилар ханлиқиниң 2500 йилллиқи вә кәйхусравни хатириләп, пүтүн дуня шаһлирини чиллиған. Әмма мениң инчикә һесаплап байқишимчә, бу дәл тумарс мәликиниң уни өлтүргән йили икән . Униң сәлтәнитиму шу өлгән йили әң йүксәк вә юқири пәллигә йәткәчкә , һәм пүтүн санға тоғра кәлгәчкә әқиллиқ иран шаһи шу йилни тәбрикләш үчүн таллиған .
1971 - йили 12 - өктәбирдин 17 - өктәбиргә қәдәр давам қилған бу һәшәмәтлик дуняви мурасимға 500 милйон доллар хәҗләнгән . Уйғур хәлқиму әҗдатлиридин пәхирлинишни, уйғур болғанлиқидин иптихарлинишни билиши вә уни әмәлий ипадилиши керәк !

1971 - йили өктәбир ризахан ахманилар шаһи кәйхусрав2 ниң тунҗи парс импирийисини қурғанлиқиниң 2500 йиллиқини дағдуғилиқ тәбриклигән. Биз уйғур хәлқи 2021 - йили  ноябирда тумарс мәликиниң уни тәндин вә җандин җуда қилғанлиқиниң 2550 йиллиқини дағдуғилиқ тәбриклишимиз керәк .

2538 йил илгирики вә кейинки ханим - қизлиримиз .
1 - сүрәттә : миладидин бурунқи 529 - йили 4 - декабир  алп әртуңа ( афрасияп) ниң чәвриси, туран мәликиси тумарс хатун сир дәряси вадисида, туранға таҗавуз қилип, дәря - дәря қанларни төкүп, наһәқ қирғинчилиқ йүргүзгән иран ахманийлар сулалисиниң қурғучиси кәйхусрәв / м. Б 559 - м .б 529/  ни өлтүрүп, каллисини кесивалған. Андин қанға тоймас һөкүмдар кәйхусрәвниң каллисини лиқ қан билән толдурулған тулумға селип, қанға тойғузған.

2 - сүрәттә : милади 2009 - йили 6 - июлда үрүмчи шәһиридә қолида төмүрниң сунуқиму йоқ уйғур қизи, чиш - тирниқиғичә толуқ қоралланған таҗавузчи бандитларға 2538 йил бурунқи тумарс хатун роһини әсләтмәктә!
« тарих тәкрарлиниду. Бу кәмгичә қабаһәтлик вә һақарәтлик тарихимизла тола тәкрарлинип кәлди. әмди сәлтәнәтлик вә җасарәтлик тарихимизму  тәкрарланғуси. Биз қанчә көп тиришчанлиқ көрсәтсәк, шунчә тез рояпқа чиққуси .
2019 - йили 15 - июл  дүшәнбә .

2548 йилдин кейинки аяллар киризиси вә уйғур аилилириниң вәйран болуш хәвпи :

Буниңдин топтоғра 2548 йил илгири йүз бәргән бу ибрәтлик вәқә һәр вақит бизни агаһландуруп турмақта . Ханим - қизлиримиз һакимийәт тутқанда, әркәкләр бешида көтүрүп һөрмәт қилғанда  әнә шундақ арслан кәби әркәкләр көпләп туғулғаниди. Аридин 2250 йил өткәндин кейин, йәни милади 1619 - йилдин кейин хәлқимиз 300 йиллиқ « әсһабулкәһпи уйқуси » ға ғәрқ болди. пүтүн ислам дунясидин сүпүрүлүп кәлгән әхләтләр вә каззаплар вәтинимиздә иззәт тепип, әң һалқилиқ йүз йилда бизни көзимизни оңшиялмас қилип қойди. Кейинки йүз йилда қанчә қилсақму, җаһаләт вә асарәттин толуқ қутулалмидуқ . Ахирқи йүз йилда һәтта дүшмән һеч күчимәйла, өз қоллиримиз билән өз сәркилиримизни йоқитип кәлди .
Аилидин башланған җиддий вә кәскин бир ислаһат елип бармисақ, тарихтики реал үлгилик шәхсләр болған тумарс хатун,  түркан хатун, ипархан , йәттә қизлирим вә нузугумлар барғансири әпсаниви шәхсләргә айлинип қалиду. Томуримиздики қан ашуларниң қени шу болғаникән, биз қайтидин шундақ җәсур қизлар вә қәһриман аниларни қайтидин йетиштүрүп чиқишимиз керәк . Һазирқи әвладлар мукәммәл әмәс. Биз бир әвлад юқири сапалиқ аяллар, ихтисаслиқ қизларни йетиштүрмәй туруп, һазирқи еғир дәриҗидә һәр қайси җәһәтләрдә қаттиқ роһийити зәхмиләнгән илләтлик бир әвлад билән келәчәктики хирисларға тақабил туралмаймиз! 

Филим һәққидә тоғра чүшәнчә :

Қазақистан 15 миң намзат ичидин типик уйғур вә сак чирай алмирә турсунни таллап чиқип , 2017 - йили декабирда ишләшкә башлиған « тумарс » филими 2019 - йили язда пүтүп , йил ахириғичә қазақистанда қоюлуп зор алқишқа еришти . 2020 - йили 10 - април җүмә түркийәдә қоюлмақчи .

Кичиккинә шүбһиләргә силиқ рәддийә :

Худди чиңғиз айтматоф ейтқандәк :   
« исламийәттин илгирики вә кейинки бир қисим алимлар вә мәшһур шәхсләрниң кимлики улар туғулуп өскән яки вапат болған җайларға бағлинип, бүгүн шу җай кимниң қолида болса, у адәмму шуниң болуп кетидиған әһвал шәкилләнгән » . Бүйүк 16 импирийә байриқини муһәммәд имин буғра китабиниң муқәддимисидә кәлтүргән иди . Бизниң һалимиз харап болғачқа, 2015 - йили январда буни әрдоған ақ сарийиға есип һәйвисини ашурди . Алп әртуңаға өзбекистан игә болуп, йеңи тез пойизини
« афрасияп » дәп атап, әмди филим ишләшкә һазирлиниватиду . Қазақистанму бош кәлмәй тумарс хатунни ишлиди.
Булар бундин 2550 йил илгири яшиғанлар болуп, сак дегән нам билән тонулмақта . Һазирғичә қазақ далисида көплигән сак асар - әтиқилири байқалди. Даңлиқ сакямуниму дәл шу сакларниң шаһзадиси иди . У будда динини яратти . Кумараҗива 800 йилдин кейин вәтинимиздә омумлаштурди . Қәшқәр вә хотәндә әң ахирқи саклар сақлинип қалған . Шуңа хотәнликләрни диванда қош тиллиқ иди дәп сүпәтләйду.
Саклар шәрқтә тәңритағлиридин ғәрпкә қарап памирдин айлинип қара қурум тағлириғичә һилал ай шәкилдә сақлинип қалған . Йәни қумул, бәшбалиқ, юлтуз яйлақлири, күнәс, кучар, атуш тағлири, қәшқәр тағлири вә хотән тағлири бу даириниң ичигә кирип кетиду . Қәшқәр балдур шәһәрләшкән вә милләтләр қошулидиған җай болғачқа , тезрәк сакларни ақ һонларға сиңдүрүвәткән болуши мумкин . йәр намлири расла тарихниң йәр йүзидики тамғиси . « кучардики сақсақ, атуштики бәйсақ , хотәндики сапсақ , қәшқәрдики самсақ , тоққузсақ вә оғуз сақ билән қәдимий йәкәнниң сакараул дәп атилиши . Хуласә калам биз шу дәл шу сақларниң германийәдәк бәш һәссә чоң вәтәнни қоралсиз сақлап қалған әң җәңгивар қалдуқлири !».
Қараханилар бивастә алп әртуңадин келип чиққан . Мәһмуд кашғәридин қутлуқ шәвқигичә миң йиллиқ нәсәпнамә сақлинип қалған . Буларни мулаһизә қилғанда уйғурлар вә қазақларниң қенида охшашла сак қени ақмақта . Қазақлар уйғурларниң әң йеқин қан - қериндиши болуш сүпити билән, шундақла һазирқи сир дәрясиниң шәрқи вә талас бойлирини қолида тутуп турғачқа , биздин қалсила шу җайларда яшап өткән йирақ қәдимқи заман шәхсләргә игә чиқишқа әң һәқлиқ . чүнки бизниң әһвалимиз харап . Һазир шәхсләрғу туруп турсун , һәтта полу билән әтләсму өзбек билән таҗикниң бопкәтти .  Әгәр дуня мушундақ тар милләтчилик билән давам қилип  қалса, бизму бу талашлиқ риқабәттин қачалмаймиз . Әмма туққанлар бирлишишкә башлиса , у чағда уни талашқанниң һечбир әһмийити болмайду . Һәр һалда қазақларниң җим туруп башқиларға тартқузуп қойғинидин вахтида игә чиққини яхши бопту . Немила дегән қазақлар қазанған һәр бир утуқ тегидин вә маһийәттин елип ейтқанда йәнила уйғурниң утуқи , һәр қайси тәрәпләрниң надан -  тәнтәклири мәйли етирап қилсун , қилмисун бәрибир  шундақ болиду !

Хатимә : алп әртуңа вә тумарс роһини тирилдүрүш керәк :

Йүз йиллиқ акисираш йәтмидиму !? Йәнә кимни ака тутимән дәп милләтни қайта паләч қилип қурбан қилмақчи !?
( көк әрваһ )

1934 - йили 27 - декабир ризахан пәһливи буйруқ чүшүрүп, персийә намини « иран » ға өзгәрткән. өзини шаһиншаһ дәп атиған .  Төт күндин кейин 1935   йили  1  январ түркийә даһийси мустапа камалға түркийә бүйүк милләт мәҗлисидин « түркийәдики түркләрниң атиси» мәнисидики« ата түрк»нами берилгән . Мустапа камал паша 1 - дуня уруши вә миллий мустәқиллиқ урушида түркийәни мунқәрз болуштин сақлап қалған төһпикар болса, ризахан пәһливи түркләрниң ирандики аз болғанда миң йиллиқ һөкүмранлиқиға хатимә берип , өзини иранниң хоҗайини дәп қарайдиған парс миллитини вә ариан намини тирилдүрүп, түркий хәлқләрниң оттурида бир парс сәлтәнитини тикләп чиққан иран парс қәһримани иди .
Демәк парслар билән түркләр 1935 - йилила миллий иптихарлиқ роһиниң юқири пәллисигә йәткән.

Әмма әзизанә қәшқәрдә хәлқимиз 1924 -йили 300 йиллиқ җаһаләт уйқусидин ойғатқан даһийсини қоғдап қалалмиған . Нәтиҗидә җаһаләт қайтидин шу қәдәр күчийип кәткәнки , 1931 - йили қәшқәргә кәлгән муса җаруллаһ « ислам бу йәргә кәйничә кирипту !» дәп яқисини чишләп қалған . 1933 - йили июлда төмүр сиҗаң қәшқәрдә мадотәйниң тамғисини тартивелип шәһәрдә үч күн көз - көз қилип , өзини силиң яки сиҗаң дәп атиған . 1933 - йили июнда хоҗинияз һаҗи маҗуңйиңниң начар қилмишиға қаттиқ ғәзәплинипла , « шең шисәй билән бирләшкиним бирләшкән!» дәп чиң туруп 4 - июн « өлүмнамисигә қол қоювәткән » . 1934 - йили бизниң һәммә атаманларни бир - бириниң қоли билән җайлап тәхткә чиққан қув җаллат шең шисәй
1937 - йилдин 1944 - йилғичә бизниң әйни вақиттики сәркиләрниң һәммисини йоқатқан .

Демәк акисираш хаһиши мустәқил дөләтниң пиризидентлиқини дүшмәнниң қорчақ мәнсипигә тигишиветиштәк паҗиәләрни кәлтүрүп чиқирип хәлқимизниң йеқинқи йүз йиллиқ қорқунчлуқ тәқдиригә йол ечип қойған . Бу  мәнидин 20 - әсир тарихида һәм җаһаләт пирлири һәм чәтәл җаһангирлири билән мурәссә қилмай , 300 йил нимҗан болуп җаһаләткә патқан хәлқни һаяти арқилиқ силкип , қени арқилиқ ойғитип чиққан мәрһум абдуқадир дамолламдин кейинки һечбир йолбашчимизни « даһий » дәп атиғили болмайду . Бәлки улар « диний йолбашчи » , « җамаәт әрбаби» ,« юрт ақсақили» , « қозғилаң пешваси » вә « хәлқ рәһбири » болушқа лайиқ . азат қасим ака тоғра ейтиду . Бу һәқтики тәпсилатни азаткамниң шу мәзмундики әсиридин оқувелиң!   

Шундақ болғанда хәлқимиз вә миллитимиз юқириқи абдуқадир дамоллам , мустапа камал паша вә ризахан пәһливидәк йүз йилда бир чиқидиған даһийлардин  мәһрум һалда йүз йилдәк теңирқап йүрүп миң тәстә йеңи әсиргә улашти . Әмди биздинму
« ата уйғур » намиға лайиқ бир сиясий даһий  оттуриға  чиқиши керәк  ! әмди акисираш хаһишиға қәтий һалда хатимә бәрмисәк , келәчәк тәқдиримиз йәнила һазирқидәк маматлиқ пәйтләрдиму ақмиған дөләт һакимийәтлириниң қолидики қиммәт баһалиқ тавар болуп кетивериду .

Мәрһум муһәммәд имин буғра әпәндиниң бир мәшһур гепини аңлидим : « әгәр шәрқий түркистан дәваси түркийәниң мәвҗутлуқини йоқитишқа сәвәп бопқалса , биз түркийәниң бәқаси ( сақлинип қелиши ) үчүн шәрқий түркистан дәвасидин ваз кечимиз ! » . Бу гәп әйни вақиттики муһаҗирларни қойниға алған түркийә һөкүмитини һаяҗанландуруш үчүн ейтилған болса , бүгүн у гәпни түп пиринсип қилип көтүрүп чиқидиған калтә пәм вә тәпәккурсиз тәқлидчиләр пәйда болуватиду . Мәрһумға яғқан тапа тәниләрниң гунаһиму дәл мушу калтәпәмләргә болиду . Бу гәпниң һәм вахти һәм қиммити өтти . Шуңа өзимизниң миллий мәвҗутлуқи вә миллий мәнпәәтигә зиянлиқ һәр қандақ пикирдин кәскин ваз кечип , тездин өзимизгә хас йолимизни вә пиринсиплиримизни омумлаштуруш керәк !

Унутмайли , даһий хәлқни әмәс , хәлқ даһийни мәйданға кәлтүриду . Вәзийәт қаттиқ кәскинлишип , дост - дүшмән ениқ болғансири һәр кимниң әсли қияпити оттуриға чиқиватиду . Қени әмисә , һәммимиз йеңи әсирдики һәқиқий даһиймизни байқап чиқайли ! Йеңи йилда йеңичә пилан билән ишни башлап кетәйли !

Көк Әрваһ

2020 - йили 1 - айниң 1 - күни кечә 01:01:01 дә тамамланди .
Тәлипимни йәрдә қоймиғанлиқи үчүн « көк әрваһқа » рәһмәт!

Юқириқи барлиқ тарихий архиплар көк әрваһниң « уйғурларни йоқитишниң тарихий вә сиясий сәвәплири » намлиқ әсиридин тәминләп бәргән парчә мәлуматларни бир йәргә топлаш арқилиқ тарихий тәртип бойичә тизип чиқилди .

Сайрам оғлани .      ( Бағчә сарай ) .

2020 - йили 11 - январ        шекәр шәнбә