2020/12/01 00:54

بىلدۈرگۈ:

ۋەتەندىكى تور بېكەتلەردىن ماتېرياللارنى ئەينەن يۆتكەۋاتىمىز، ئاتالغۇلار بىزگە ۋەكىللىك قىلمايدۇ. يوقىلىش ئالدىدا تۇرغان ھۆججەت، يازمىلارنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، سىزمۇ ماقالە-ئەسەر يوللاڭ.


ھەسەن بۇغراخان دەۋرىگە ئالاقىدار مۇھىم تارىخىي ئۇچۇر

يوللىغۇچى: سايرام ئوغلانى, 2020/11/01 07:34

ئالدىنقى تېما - كېيىنكى تېما

سايرام ئوغلانى


تولىمۇ قىممەتلىك بىر تارىخىي ئۇچۇر :

مىلادى 1082 - يىلى 2 - مايدىن 1101 - يىلى 27 - سېنتەبىرگە قەدەر ۋەتىنىمىزنىڭ يەكەن شەھىرىدە ياشىغان ئوتتۇرا ئەسىرنىڭ داڭلىق ئالىملىرىدىن بىرى بولغان ئۇشبۇ مۆھتەرەم ھەزرەت قازى ۋە ئىمام ئەبۇ بەكرى مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇلئەھەد ئىبنى ئىسمائىل ئەل بۇخارى ئەينى ۋاقىتتىكى سەلتەنەتلىك قاراخانىلار خاقانى ئەبۇ ئەلى ھارۇن ( ھەسەن ) بۇغراخان ( 1070 - 1104) نى شۇنداق ھەيۋەتلىك ۋە ئېسىل سۈپەتلىگەن . ھەتتا ئىسسىق كۆل ۋادىسى ۋە ئىلىدىكى چېگرا مۇداپىئە سانغۇنىنىڭ شاپ بۇرۇتلىرى ۋە بەدەن قىياپىتىدىن باشلاپ تەپسىلىي سۈپەتلىگەن . ھەممىگە مەلۇمكى ، ھەسەن بۇغراخان بولسا بۈيۈك خاقان يۈسۈپ قادىرخان ( 998 - 1032 ) نىڭ چوڭ ئوغلى سۇلايمان ئارسلانخان ( 1032 - 1056 ) نىڭ ئوغلىدۇر . مەھمۇد كاشغەرىي بولسا ، يۈسۈپ قادىرخاننىڭ قابىل ئوغلى مۇھەممەد بۇغراخان ( 1032 - 1058) نىڭ چوڭ ئوغلى ھۈسەيىن چاغرى تېكىن ( 1048 - 1058 ) نىڭ ئارزۇلۇق ئوغلىدۇر . ئالىم دىۋاننى مۇشۇ تاغىسىنىڭ ۋاختىدا يېزىپ پۈتتۈرگەن . يۈسۈپ خاس ھاجىپمۇ ( 1019 - 1085) قۇتادغۇ بىلىكنى مۇشۇ خاقانغا تەقدىم قىلغان . شۇڭلاشقا بۇ تەرىپلەردىن ھەيران قالماسلىق كېرەك ! چۈنكى شۇ قېتىمقى 50 يىللىق ئومۇميۈزلۈك مەدەنىيەت گۈللىنىشى يېقىنقى مىڭ يىلدىن بېرى قايتا تەكرارلانغىنى يوق ( قىسمەن ۋە تار دائىرىدە بولسىمۇ تەكرارلىنىپ كەلدى ).

ئەسكەرتىش : قاغانلارنىڭ يىلنامىلىرى تۇغۇلغان ۋاختىدىن باشلاپ ئەمەس ، تەختكە چىقىپ سەلتەنەت سۈرگەن چاغدىن باشلاپ ۋاپات بولغانغا قەدەر بولغان ۋاقىت بويىچە ئېلىندى .   

ئەسلى تېكسىت :

‏Детальное описание яркендского уйгура 2 мая 1082 года или  27 сентября 1101 года в юридическом документе во времена, когда не было удостоверений личности и фотографий.

‏«Во имя милосердного Бога; славлю Бога и молю его снисхождения.
‏Этот документ засвидетельствован шейхом, кадием и имамом Абу Бекром Мухаммедом ибн Абд ас-Самадом ибн Исма'илом ал-Бухари - да спасет его Бог и сохранит - в его палате управления и правосудия в провинции Яркенд, в которой он тогда был кадием и правителем в ней и ее окрестностях, назначенным самым главным хаканом, начальником, царем, которому споспешествует Бог, победителем, триумфатором, славой веры, укрепителем могущественной монархии (т.е. династии халифов Аббасидов), прибежищем блистательного братства, убежищем чистого общества, помощником мусульманства, царем востока и Китая - Тафгач Богра Кара-хаканом Абу Али ал-Хасаном, сыном Сулеймана Арслана Кара-хакана, любимца наместника Бога (халифа Аббасида), друга и повелителя правоверных, и назначенный Тегином (князем), самым славным начальником, опорой династии, силой братства Чагры-тегином Абу Муса Харуном, сыном царя востока Тафгач Богра Кара-хакана, слугой правителя верных - да хранит их обоих Бог долгое время и дарует им свою помощь. [Кадий свидетельствует], что первого зу-л-хиджжа 474 [или 494 г.] человек по имени Хаджи Инал, сын Пулада Субаши Кара Банд [или Юнд] Инала, предстал перед ним в палате управления. Он был еще безбород; у него только пробивались усы, тело же было очень волосатым, на голове волосы прямые; хорошего сложения, темнолицый, широкоплечий, глаза с голубоватым оттенком, брови широко расставлены. Он привел к кадию человека по имени Харун, сын Тагхача. Кадий знал хорошо обоих по виду, имени и родству. Человек, пришедший первым, требовал от приведенного им человека кусок земли, расположенный в округе Рабул, одном из округов провинции Яркенд, напротив мечети, записанный за Исхаком ал-Джабаллом, приносящий тринадцать нош осла пшеницы и состоящий как из непригодных, так и из пригодных для земледелия участков внутри его четырех межей; с одной стороны участок соприкасается с землей Юсуфа Инала, с другой - с арыком, принадлежащим Сукман-бегу, с третьей стороны опять подходит к земле Юсуфа Инала, а с четвертой - к общественной дороге, участку земли Джубаз Инала и к каналу, называемому Азак...».

ئارخىپ بۆلۈملىرىدە توپا بېسىپ كەتكەن ۋە ئۇنتۇلۇپ كەتكەن تارىخىمىز بىزنىڭ يولىمىزغا كېچە - كۈندۈز باقماقتا!

سايرام ئوغلانى.

2019 - يىلى 18 - ئۆكتەبىر. جۈمە.